တရားအားထုတ္ေသာ(အထူးသျဖင့္ အားထုတ္စ) ပုဂၢိဳလ္မ်ား၌ ပထမဆုံး လာေသာရန္သူမွာ ၀ိတက္ သုံးမ်ဳိးပင္ျဖစ္၏။
၁။ ကာမ၀ိတက္ သတၱ၀ါႏွင့္ အရာ၀တၳဳ (သခၤါရ) တခုခု၌ ရလိုမွူ႕၊ ႏွစ္သက္မွူ႕ႏွင့္စပ္ေသာ အႀကံအစည္ စိတ္ကူး၊
၂။ ဗ်ာပါဒ၀ိတက္ မိမိႏွင့္စပ္၍ျဖစ္ေစ၊ သူတစ္ပါးႏွင့္စပ္၍ ျဖစ္ေစ၊ ရာသီဥတုစေသာ တစုံတခုေသာ အရာ၀တၳဳေၾကာင့္ျဖစ္ေစ၊ စိတ္ဆိုး၊ စိတ္ပ်က္၊ အလိုမက်၊ ဆုတ္နစ္ ေၾကာက္ရြံ႕ျခင္း၊ တစ္ဘက္သားအား ပ်က္စီးေစလိုျခင္းႏွင့္စပ္ေသာ အႀကံအစည္ စိတ္ကူး၊
၃။ ဝိဟိ ံသာ ၀ိတက္ သူတဘက္သားအား ႏွိပ္စက္ ဒုကၡေပးလိုေသာ အႀကံအစည္ စိတ္ကူး၊
ေယာဂီသည္ ထိုစိတ္ကူးမ်ားကို ေဖ်ာက္ဖ်က္ပစ္မွ ေရွ႕သို႕ တရားတက္ႏိုင္သည္။ ပထမလုပ္စတြင္ ထိုစိတ္ကူးမ်ားႏွင့္ နပန္းလုံးေနရတတ္၏။ ယင္းတို႕ကို ပယ္ႏိုင္ရန္ ျမတ္စြာဘုရားရွင္ မူလပဏၰာသ ၀ိတကၠဏၭာနသုတ္၌ နည္းေပးေတာ္ မူခဲ့သည္။ နည္းကား ၅ - နည္း ရွိ၏။
၁။ အစားထုိးေဖ်ာက္နည္း (အညနိမိတၱပဗၺ) - သတၱ၀ါႏွင့္စပ္၍ လိုခ်င္ႏွစ္သက္မွူ႕ စိတ္ကူး၀င္လာလွ်င္ အသုဘႏွလုံးသြင္း၊ အရာဝတၳဳႏွင့္စပ္လွ်င္ အနိစၥသေဘာ ႏွလုံးသြင္း၊ သတၱ၀ါႏွင့္စပ္၍ ေဒါသစိတ္ကူး၀င္လာလွ်င္ ေမတၱာ၊ အရာ၀တၳဳအတြက္ ဓာတ္ႏွလုံးသြင္း၊ ေမာဟႏွင့္စပ္၍ျဖစ္လွ်င္ ေဆြးေႏြးေမးျမန္းျခင္း။
၂။ အျပစ္ရွဳေဖ်ာက္နည္း (အာဒီနဝပဗၺ) - ကာမ၀ိတက္ ေလာဘအတြက္ စက္ဆုပ္ရြံ႕ရွာဖြယ္၊ ခႏၶာကိုယ္ႏွင့္ ေလာဘအျပစ္ဆင္ျခင္၊ ဗ်ာပါဒ ေဒါသအတြက္ ‘စိတ္ဆိုးသူကို ျပန္လည္စိတ္ဆိုးလွ်င္ မင္း ပိုၿပီး ယုတ္မာရာ ေရာက္ေတာ့မေပါ့’ စသည္ျဖင့္ ေဒါသအျပစ္ဆင္ျခင္ျခင္း။
၃။ ေမ့ေဖ်ာက္ေရွာင္လႊဲနည္း (အသတိပဗၺ) - ၀ိတက္ကို ေမ့ေဖ်ာက္ထားၿပီး ရသမွ်တရားစာမ်ားကို စိတ္ပါလက္ပါ ရြတ္အံ့ျခင္း၊ ဘုရားတရား ဂုဏ္ေတာ္မ်ား ေရးထားေသာ အိတ္ေဆာင္စာအုပ္(မုဠိေပါတၳက)ကို
၄။ အေၾကာင္းရင္း ရွာေဖြေဖ်ာက္နည္း (၀ိတကၠ မူလေဘဒ ပဗၺ) - ျဖစ္ေပၚလာေသာ စိတ္ကူး၏ ျမစ္ဖ်ားခံရာ အေၾကာင္းမ်ားကို ဆင့္ကာဆင့္ကာ ရွာေဖြထုတ္စစ္၍ ၾကည့္ျခင္း၊
ဥသွ်စ္ပင္ေအာက္ေနေသာ ယုန္သူငယ္ ဥသွ်စ္သီးေၾကြက်သည္ကို ေျမၿပိဳသည္ထင္၍ ေၾကာက္လန္႕ေျပးရာမွ ဆင္ႀကီးမ်ားပါမက်န္ တိရစာၦန္မ်ားအားလုံး ဦးတည့္ရာ ေျပးၾကစဥ္ ဘုရားေလာင္း ျခေသၤ့မင္းက ယုန္သူငယ္ကို ႏွစ္သိမ့္ေစ၍ ေခၚေဆာင္ကာ အပင္ရင္းသြားၿပီး ယုန္၀ပ္ေသာေနရာ၊ ေၾကြက်ေသာ ဥသွ်စ္သီး၊ အပင္ေပၚရွိ အညွာ စသည္တို႕ကို ေထာက္ျပ၍ (အေၾကာင္းရင္း ရွာေဖြ၍) ေျမၿပိဳေသာ အထင္မွား အေတြးမွားကို ဖယ္ရွားေပးသကဲ့သို႕ အေၾကာင္းရင္းမ်ားရွာ၍ ေဖ်ာက္ရျခင္း၊
၅။ ဖိႏွိပ္အံႀကိတ္၍ ေဖ်ာက္နည္း (အဘိနိဂၢဏွနပဗၺ) - အရိုးေၾကေၾက၊ အေရျပတ္ျပတ္ အင္ႏွင့္အားႏွင့္ ဖိႏွိပ္အံႀကိတ္ ေတာက္ေခါက္၍ မႏိုင္ႏိုင္ေအာင္ ေဖ်ာက္ျခင္း။
(မူလပဏၰာသ ေဒြဓာ၀ိတကၠသုတ္၊ ၀ိတကၠသဏၭာနသုတ္။)
ေရးသူ။ ။ ဓမၼစရိယ ဦးေ႒းလွိဴင္။
